بیمارستان


جدول 9 : سرانه تولید فاضلاب بیمارستانی

ردیف مرجع واحد محدوده
(لیتر در روز)
1 سازمان بهداشت جهانی (WHO)     تخت 945 - 570
2 Wastewater Treatment,Disposal&Reuse Metcalf&Eddy 2005 تخت 1200 - 700
3 Environmental Engineering and Sanitation,Salvato 1992 تخت 1514 - 662
4 Water and Wastewater Technology, Hammer, Mark 1996    تخت 1136 – 568
5 مختاری آذر (نتایج تحقیق بر روی 14 بیمارستان در تهران)     تخت 1500 - 727

جدول 10 : سرانه تولید فاضلاب در 14 بیمارستان تهران

سرانه
(لیتر در روز)
دبی
(مترمکعب در شبانه روز)
تعداد تخت

نوع بیمارستان

ردیف

1333 80 60 عمومی 1
1133 170  150 تخصصی 2
727 400 550 عمومی 3
705  600 850 عمومی 4
1000 100 100 روان پزشکی 5
1333 200 150 تخصصی 6
1375 110 80 فوق تخصصی 7
1388 250 180 کودکان 8
1125 450 400 عمومی 9
1500 150 100 عمومی 10
1000 250 250 تخصصی 11
 1200 300 250 عمومی 12
750 750 1000 فوق تخصصی 13
1500 150 100 تخصصی 14
 1148  متوسط

جدول11 : آناليز فاضلاب در 14 بیمارستان تهران

TDS TSS COD BOD5 pH
نوع بیمارستان
ردیف
675 954 540 320 5/2 عمومی 1
555 785 458 240 5/3 تخصصی 2
212 300 228 120 6/5 عمومی 3
725 689 704 560 3 عمومی 4
363 514 289 215 10 روان پزشکی 5
527 744 1029 694 6/9 تخصصی 6
580 820 827 418 5/5 فوق تخصصی 7
253 358 295 120 5/1 کودکان 8
509 720 345 212 6/2 عمومی 9
396 560 310 220 6/5 عمومی 10
927 1309 2256 1215 5/8 تخصصی 11
455 644 309 215 5/8 عمومی 12
332 469 480 310 5/7 فوق تخصصی 13
569 805 790 360 6/6 تخصصی 14
212-927 300-1309 228-2256 120-1215 3-10 محدوده
506 691 633 357 6/0 میانگین

بیمارستان

          بطورکلی به فاضلابی که در نتیجه استفاده انسان از آب برای مصارف بهداشتی تولید می شود، فاضلاب بهداشتی می­گویند. از آنجا که این فاضلاب در اثر فعالیت­های انسانی تولید می گردد، گاهی به آن فاضلاب انسانی نیز گفته می­شود. سرویس­های بهداشتی، استحمام، شستشوی ظروف، شستشوی سطوح و لباسشویی عمده­ ترین فعالیت­هایی هستند که به تولید فاضلاب بهداشتی-انسانی منجر می­شوند. در بیمارستان­ها علاوه بر موارد گفته شده،  فاضلاب‌‌‌‌‌‌‌‌‌  اتاق های عمل، شستشوی اتاق ­ها، لاندری و آزمایشگاه­ نیز وارد جریان فاضلاب‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ می شود.                    
      حفاظت از محیط زیست و جلوگیری از آلودگی آن از یک سو و لزوم استفاده مجدد از آب به سبب محدودیت در منابع آبی از سوی دیگر باعث شده است که امروزه تصفیه فاضلابهای بهداشتی از اهمیت خاصی برخوردار شده و توجهات بسیار ویژه­ای را به سوی خود جلب نماید. .

 

حجم فاضلاب

      حجم فاضلاب بیمارستانی معمولاً بستگي مستقيمي به تعداد تخت­های تحت پوشش دارد. البته بهترين معيار برآورد مقدار فاضلاب، ميزان آب مصرفي است. به تجربه ثابت شده است كه 95-85 درصد آب مصرفي در فعاليتهاي بیمارستانی به فاضلاب تبديل مي‌شود. چنانچه اطلاعات كافي در خصوص مقدار آب مصرفي در دسترس نباشد، حجم فاضلاب توليدي را مي‌توان با در نظرگرفتن سرانة تولید فاضلاب برای ازای هر تخت محاسبه نمود. البته این سرانه با درنظر گرفتن فاضلاب تولیدی پرسنل بیمارستان است.
مراکز تحقیقاتی و علمی و پژوهشگران در کشور ما و دیگر کشورهای جهان مختلف مقادیری را برای این سرانه ارائه نموده­ اند که خلاصه آنها در جدول 9 آمده است.  

  یک تحقیق جدید بر روی 14 بیمارستان در تهران نتایج جدول 10 را به همراه داشته است.

 

کیفیت فاضلاب بیمارستانی

     مواد خارجی که طی فعالیت­های بیمارستانی وارد آب می­شوند عمدتاً شامل ترکیبات آلی قابل تجزیه بیولوژیک، مواد معدنی اعم از معلق و محلول، مواد شوینده (دترجنت­ها)، فلزات سنگین، پاتوژن­های میکروبی، مواد شیمیایی خطرناک سمی و مواد دارونی می­باشند. براساس یک تحقیق جدید بر روی 14 بیمارستان در تهران نتایج جدول 11در خصوص کیفیت فاضلابهای بیمارستانی بدست آمده است.

 

فرآیند تصفیه فاضلاب بیمارستانی

      انتخاب فرآیند تصفیه یکی از مهمترین بخش­های طراحی یک سیستم تصفیه فاضلاب می­باشد که هرگونه اشتباه در آن باعث هدررفت هزینه­های مالی و زمانی انجام شده می­شود. مهمترین عوامل موثر در انتخاب فرآیند تصفیه عبارتند از:
1- حجم فاضلاب
2- غلظت هریک از آلاینده­ها به خصوص دو شاخص مهم BOD5و COD
3- نسبت BOD5به COD
4- راندمان مورد نیاز جهت تصفیه
5- سهولت راهبری و بهره­ برداری از سیستم
6- نوسانات کیفی و کمی در تولید فاضلاب
7- هزینه راهبری و بهره برداری از سیستم
      بخش عمده­اي از آلاينده ­هاي فاضلاب‌هاي بیمارستانی را موادآلي تشكيل مي ­‌دهند كه توسط ميكروارگانيسم­ها قابل تجزيه مي­باشند. بطوركلي تجربيات عملي و دانش تصفيه نشان داده است كه وقتی نسبت BOD5به COD  بيش از 0/50 باشد، استفاده از روشهاي بيولوژيكي تصفية فاضلاب با توجه به كارايي بالاي آنها اولويت دارد. اين درحالي است كه اين نسبت در فاضلاب‌هاي بیمارستانی در محدودة 0/70 – 0/55 قراردارد كه نشان از قابليت بسيارخوب آنها براي تصفية بيولوژيكي است.
      چون غلظت BOD5 فاضلاب­های بیمارستانی معمولاً کمتر از 1000 میلیگرم در لیتر است، استفاده از فرآیندهای بی­­هوازی که در غلظت­های بالا کارایی دارند، تأثیر قابل توجهی در فرآیند  تصفیه نداشته و بهتر است که برای دستیابی به یک سیستم تصفیه کارا و کم­ هزینه ­از فرآیندهای هوازی بیولوژیکی برای تصفیه این نوع فاضلاب­ها استفاده نمود.
     از آنجائیکه بخشی از مواد آلاینده فاضلاب بصورت معلق بوده و  قابلیت ته ­نشینی دارند، لذا به منظور کاهش بار وارده بر سیستم هوازی بهتر است که از یک سپتیک تانک قبل از واحد هوازی استفاده نمود. بدین ترتیب بخش عمده ­ای از ذرات معلق طی فرآیند ته­ نشینی و شناوری بصورت فیزیکی و با هزینه کمتر و سهولت بیشتر از فاضلاب جدا می­شوند. به علاوه وجود شرایط مناسب برای رشد برخی باکتری­ها و میکروارگانیسم­ها در لجن تجمع یافته و  ته نشین شده در سپتیک تانک، باعث انجام برخی فرآیندهای بیولوژیکی در تصفیه فاضلاب شده بطوریکه راندمان سپتیک تانک در تصفیه فاضلاب­های بهداشتی معمولاً به 30-10 درصد می­رسد. معمولاً از مخزن دوم سپتیک تانک نیز برای پمپاژ فاضلاب به مخزن هوادهی سیستم تصفیه بیولوژیکی استفاده می­شود.
    فاضلاب خروجی سپتیک تانک وارد مخزن هوادهی شده و در آنجا با انجام هوادهی، اکسیژن موردنیاز میکروارگانیسم­ها تأمین می­گردد. در مخزن هوادهی باکتری­ها بخش عمده­ای از مواد آلی را جذب خود کرده و قسمتی از آن را هضم می­نمایند. مخلوط فاضلاب و باکتریها به مخزن ته­ نشینی (زلال سازی) هدایت شده و در آنجا با کمک نیروی ثقل، توده باکتری و میکروارگانیسم­ها از آب جدا می­شود. چون باکتری­ها و میکروارگانیسم­ها مهمترین عوامل در تصفیه این نوع فاضلاب هستند، لذا همواره بخشی از آنها از واحد ته­ نشینی ثانویه خارج شده و همراه با پساب از سیستم بیرون می‌روند. به منظور جلوگیری از بروز هرگونه مشکل ناشی از آنها در اغلب موارد از یک سیستم گندزدایی (ضدعفونی) برای حذف آنها استفاده می­شود.
     باید توجه داشت که در فاضلاب­ بیمارستان­ها معمولا مقادیری از‌‌ آنتی­بیوتیک­ها و دیگر عوامل کشنده باکتری­ها و میکروارگانیسم­ها وجود دارد، لکن غلظت کم اینگونه ترکیبات خوشبختانه اختلال عمده­ای در فرآیندهای بیولوژیکی تصفیه فاضلاب ایجاد نکرده و تنها اندکی راندمان را کاهش می­دهند. البته در برخی بیمارستان­ها در قسمت رختشویخانه (لاندری) مقدار مصرف مواد ضدعفونی کننده نظیر وایتکس به حدی بالاست که درصورت ورود فاضلاب آنها به سیستم تصفیه، مشکلات و اختلالات جدی در فرآیند تصفیه اتفاق می­افتد. در چنین مواردی یا باید سیستم تصفیه فاضلاب رختشویخانه (لاندری) را از سیستم تصفیه فاضلاب کل بیمارستان جدا کرد و یا اینکه با انجام یک فرآیند پیش تصفیه اثر نامطلوب مواد ضدعفونی کننده را به حداقل رساند. این سیستم پیش تصفیه معمولاً شامل یک سیستم تزریق مواد شیمیایی برای خنثی­ سازی فاضلاب رختشویخانه (لاندری) است.
     در شکل4 فرآیند کلی تصفیه فاضلاب­های بهداشتی بیمارستان­ها نشان داده شده است.

   شکل 4: نمای کلی فرآیند تصفیه فاضلاب­های بیمارستانی